Η ταινία Interstellar του Christopher Nolan κυκλοφόρησε το 2014, αλλά περισσότερο από μία δεκαετία μετά εξακολουθεί να γεννά θεωρίες κι αναλύσεις για τη σχετικότητα του χρόνου και γενικά για το τι ακριβώς συμβαίνει σε αυτήν. Φυσικά και υπάρχει λόγος. Γιατί το Interstellar δεν είναι απλώς μια ιστορία για έναν πατέρα που φεύγει στο διάστημα για να σώσει την ανθρωπότητα, αλλά μία ταινία για τον χρόνο, τη βαρύτητα, την ανθρώπινη επιβίωση και, τελικά, για το αν κάτι τόσο αφηρημένο όσο η αγάπη μπορεί να λειτουργήσει σαν πυξίδα μέσα σε ένα σύμπαν που δεν ενδιαφέρεται καθόλου για εμάς.
Οπότε ναι, ήρθε η ώρα να μιλήσουμε για το τι πραγματικά συνέβη και τα βασικά ερωτήματα που προέκυψαν από την ταινία.
Εδώ βρίσκεται ένα από τα σημαντικότερα σημεία της ταινίας. Η Γη πεθαίνει. Οι καλλιέργειες εξαφανίζονται, οι αμμοθύελλες έχουν γίνει καθημερινότητα και η NASA γνωρίζει ότι η ανθρωπότητα χρειάζεται νέο σπίτι. Ο Professor Brand παρουσιάζει δύο επιλογές. Το Plan A προβλέπει ότι θα λύσει μια εξίσωση που σχετίζεται με τη βαρύτητα, ώστε τεράστιοι διαστημικοί σταθμοί να μπορέσουν να εγκαταλείψουν τη Γη μεταφέροντας τον πληθυσμό. Το Plan B, από την άλλη, είναι αρκετά πιο σκοτεινό: οι άνθρωποι στη Γη εγκαταλείπονται και μια νέα ανθρώπινη αποικία δημιουργείται σε άλλον πλανήτη μέσω κατεψυγμένων εμβρύων.
Το πρόβλημα; Ο Brand γνωρίζει εδώ και χρόνια ότι το Plan A δεν μπορεί να ολοκληρωθεί χωρίς δεδομένα από το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας, δεδομένα που θεωρεί αδύνατο να αποκτηθούν. Οπότε, ο Cooper φεύγει δίχως να γνωρίζει ότι πιθανότατα δεν πρόκειται να σώσει τους ανθρώπους που άφησε πίσω. Και κυρίως τη Murph.
Καλώς ήρθες στη γενική θεωρία της σχετικότητας ή αλλιώς στο σημείο όπου το Interstellar αποφασίζει ότι το άγχος σου για το αν «περνάει γρήγορα ο χρόνος» δεν ήταν αρκετό. Ο πλανήτης του Miller βρίσκεται εξαιρετικά κοντά στην Gargantua, τη γιγαντιαία μαύρη τρύπα της ταινίας. Η τεράστια βαρυτική δύναμη προκαλεί βαρυτική διαστολή του χρόνου. Πολύ απλοποιημένα, όσο πιο βαθιά βρίσκεσαι μέσα σε ένα ισχυρό βαρυτικό πεδίο, τόσο πιο αργά περνά ο χρόνος σου σε σχέση με κάποιον που βρίσκεται μακρύτερα από αυτό. Γι' αυτό λίγες ώρες για τον Cooper και την Brand μετατρέπονται σε περισσότερα από 20 χρόνια για τον Romilly. Και γι' αυτό η σκηνή όπου ο Cooper βλέπει μαζεμένα τα μηνύματα των παιδιών του είναι ίσως η στιγμή που ο Nolan αποφάσισε ότι δεν μας είχε κάνει ακόμη αρκετή συναισθηματική ζημιά.
Fun fact: ο φυσικός Kip Thorne (βλέπε φωτο παρακάτω), επιστημονικός σύμβουλος της ταινίας, συνεργάστηκε στενά με την παραγωγή, ώστε η απεικόνιση της Gargantua και μεγάλο μέρος της φυσικής γύρω της να βασίζονται σε πραγματικούς επιστημονικούς υπολογισμούς.
Εδώ εγκαταλείπουμε σταδιακά το «αυτό βασίζεται στη φυσική» και περνάμε στο υπέροχο Nolan territory. Ο Cooper δεν μπαίνει στη μαύρη τρύπα Gargantua επειδή ξέρει ότι θα επιβιώσει, αλλά θυσιάζεται ώστε η Brand να μπορέσει να φτάσει στον Edmunds. Συγκεκριμένα, το Endurance δεν έχει αρκετά καύσιμα για να φτάσει κανονικά στον πλανήτη του Edmunds, γι' αυτό χρησιμοποιούν την τεράστια βαρύτητα της Gargantua για μια βαρυτική μανούβρα που θα τους επιτρέψει να συνεχίσουν το ταξίδι. Για να πετύχει η μανούβρα, χρησιμοποιούν το Lander και το Ranger σαν επιπλέον προωθητικά μέσα και στη συνέχεια τα αποσυνδέουν, μειώνοντας τη μάζα του Endurance ώστε να μπορέσει να ξεφύγει από τη βαρυτική έλξη. Ο Cooper γνωρίζει ότι αυτή είναι ουσιαστικά μια πράξη αυτοθυσίας, ώστε η Brand και το Endurance να μπορέσουν να συνεχίσουν προς τον Edmunds.
Παράλληλα, ο TARS πέφτει επίσης στη μαύρη τρύπα, με την ελπίδα να συλλέξει από το εσωτερικό της τα κβαντικά δεδομένα που έλειπαν από τον καθηγητή Brand για να ολοκληρώσει την εξίσωση της βαρύτητας. Θεωρητικά, κανείς δεν μπορεί να στείλει πληροφορίες προς τα έξω αφού περάσει τον ορίζοντα γεγονότων μιας μαύρης τρύπας (είναι ουσιαστικά το όριο γύρω από μια μαύρη τρύπα, πέρα από το οποίο τίποτα, ούτε καν το φως, δεν μπορεί να επιστρέψει προς τα έξω). Η ταινία, όμως, χρησιμοποιεί αυτή την πραγματική αρχή της φυσικής ως αφετηρία και από εκεί περνά στην επιστημονική φαντασία: ο Cooper καταλήγει στο Tesseract -μια πολυδιάστατη κατασκευή όπου μπορεί να βλέπει διαφορετικές χρονικές στιγμές από το δωμάτιο της Murph ταυτόχρονα- και αποκτά έναν τρόπο να μεταφέρει αυτά τα δεδομένα στη Murph μέσω της βαρύτητας.
Θυμάσαι στην αρχή της ταινίας τα βιβλία που πέφτουν μόνα τους από τη βιβλιοθήκη; Τη σκόνη που σχηματίζει συντεταγμένες; Τη Murph που επιμένει ότι υπάρχει ένα «φάντασμα» στο δωμάτιό της; Ε, λοιπόν, όλα αυτά ήταν ο Cooper. Μέσα στο Tesseract μπορεί να επηρεάσει το παρελθόν μέσω της βαρύτητας. Προσπαθεί αρχικά να εμποδίσει τον ίδιο του τον εαυτό να φύγει, στέλνοντας στη Murph το μήνυμα STAY. Ναι, η στιγμή που βλέπουμε τον Cooper να ουρλιάζει «DON'T LET ME LEAVE, MURPH» ενώ συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί να αλλάξει αυτό που ήδη συνέβη, είναι ακόμη πιο σκληρή όταν καταλάβεις ότι η ταινία είχε δώσει την απάντηση σχεδόν από την αρχή. Δεν δημιουργεί ένα διαφορετικό timeline. Εκπληρώνει αυτό που είχε ήδη συμβεί. Classic Nolan.
Εδώ μπαίνει στο παιχνίδι ο MVP που δεν συζητάμε αρκετά: TARS. Ο TARS καταφέρνει να συλλέξει τα απαραίτητα κβαντικά δεδομένα από τη μοναδικότητα (singularity) της Gargantua και τα μεταφέρει στον Cooper. Ο Cooper πρέπει τώρα να τα στείλει στη Murph. Πώς στέλνεις, όμως, πληροφορίες από το εσωτερικό μιας μαύρης τρύπας σε κάποιον που βρίσκεται δεκαετίες πίσω στον χρόνο; Με Morse code. Χρησιμοποιώντας τη βαρύτητα, ο Cooper μετακινεί τον δείκτη του ρολογιού που είχε αφήσει στη Murph και κωδικοποιεί εκεί τα δεδομένα. Η ενήλικη Murph καταλαβαίνει τελικά ότι το «φάντασμα» ήταν ο πατέρας της και χρησιμοποιεί τις πληροφορίες για να ολοκληρώσει την εξίσωση του Brand. Το Plan A γίνεται πραγματικότητα. Η ανθρωπότητα μπορεί να εγκαταλείψει τη Γη.
Για μεγάλο μέρος της ταινίας ακούμε για τους άγνωστους «they» που δημιούργησαν το wormhole κοντά στον Κρόνο. Εξωγήινοι; Κάποιος ανώτερος πολιτισμός; Όχι. Είμαστε εμείς ή πιο σωστά, οι άνθρωποι του πολύ μακρινού μέλλοντος. Η ανθρωπότητα έχει εξελιχθεί σε σημείο που μπορεί να αντιλαμβάνεται και να χειρίζεται περισσότερες διαστάσεις. Αυτοί οι μελλοντικοί άνθρωποι δημιουργούν το wormhole και το Tesseract, ώστε ο Cooper να μπορέσει να επικοινωνήσει με τη Murph. Και κάπου εδώ δημιουργείται ένα υπέροχο bootstrap paradox: η ανθρωπότητα του μέλλοντος σώζει την ανθρωπότητα του παρελθόντος, ώστε η ανθρωπότητα του παρελθόντος να επιβιώσει και κάποτε να γίνει η ανθρωπότητα του μέλλοντος που θα τη σώσει.
Μόλις ο Cooper ολοκληρώσει τον σκοπό του, το Tesseract κλείνει. Οι μελλοντικοί άνθρωποι δεν τον χρειάζονται πλέον εκεί και τελικά βρίσκεται ξανά κοντά στον Κρόνο, όπου διασώζεται. Ξυπνά στο Cooper Station, έναν τεράστιο διαστημικό σταθμό που, όπως μαθαίνει προς έκπληξή του, έχει πάρει το όνομά του από τη Murph και όχι από τον ίδιο. Τότε συμβαίνει κάτι τρομερά Nolan: ο Cooper, που έχει περάσει ολόκληρη την ταινία προσπαθώντας να επιστρέψει στην κόρη του, τη συναντά όταν εκείνη είναι πλέον μια ηλικιωμένη γυναίκα, ενώ ο ίδιος, χάρη στη διαστολή του χρόνου που έχει βιώσει στο ταξίδι του, έχει γεράσει ελάχιστα συγκριτικά μαζί της. Η Murph τού λέει ουσιαστικά ότι κανένας γονιός δεν πρέπει να βλέπει το παιδί του να πεθαίνει και τον στέλνει να βρει την Brand.
Στον πλανήτη του Edmunds aka η λεπτομέρεια που κάνει το φινάλε ακόμη πιο όμορφο. Γιατί; Η Brand είχε επιλέξει τον Edmunds επειδή τον αγαπούσε. Ο Cooper είχε αντιμετωπίσει την επιλογή της ως συναισθηματική και επομένως μη επιστημονική. Τελικά, όμως, ο Edmunds ήταν η σωστή επιλογή. Ο πλανήτης του είναι κατοικήσιμος και η Brand ξεκινά εκεί τη δημιουργία της νέας αποικίας, ενώ ο Edmunds έχει ήδη πεθάνει. Ο Cooper κλέβει ένα σκάφος και ξεκινά να τη βρει. Η ταινία τελειώνει χωρίς να μας δείχνει ποτέ τη συνάντησή τους, γιατί προφανώς ο Nolan δεν πρόκειται να μας δώσει όλη την κάθαρση που ζητάμε.
Κάτω από τις μαύρες τρύπες, τα wormholes, τις πέντε διαστάσεις και τις εξισώσεις, το Interstellar είναι εκπληκτικά απλό. Ο χρόνος (σ.σ. αγαπημένη θεματική του Nolan) είναι ο πραγματικός villain της ταινίας. Δεν μπορείς να τον σταματήσεις, δεν μπορείς να πάρεις πίσω όσα έχασες και μερικές φορές λίγες ώρες για σένα μπορούν -κυριολεκτικά εδώ- να είναι μια ολόκληρη ζωή για κάποιον άλλον. Η αγάπη, αντίθετα, παρουσιάζεται σαν κάτι που μπορεί να επιβιώσει πέρα από χρόνο και απόσταση. Η ατάκα της Brand ότι η αγάπη μπορεί να είναι κάτι που «υπερβαίνει τις διαστάσεις του χρόνου και του χώρου» υπήρξε ένα από τα πιο πολυσυζητημένα -και πολωτικά- σημεία της ταινίας, με αρκετούς κριτικούς να θεωρούν ότι το Interstellar αφήνει ξαφνικά την επιστήμη για το συναίσθημα. Μόνο που αυτό είναι ακριβώς το point. Η αγάπη δεν είναι η δύναμη που κινεί τον δείκτη του ρολογιού. Η βαρύτητα είναι. Η αγάπη είναι αυτή που λέει στον Cooper ποιο ρολόι να διαλέξει. Η επιστήμη δίνει στους ανθρώπους τον τρόπο να σωθούν, αλλά οι ανθρώπινες σχέσεις τούς δίνουν τον λόγο να προσπαθήσουν.
Υ.Γ. Τώρα μήπως έχει έρθει η ώρα για ένα rewatch;
