Μπορεί να ξεκινήσεις λέγοντας «θα πάμε για ένα ποτό» και να καταλήξεις στις 5 το πρωί να χορεύεις Ικαριώτικο με έναν 65χρονο ντόπιο που γνώρισες πριν από δέκα λεπτά. Κάπως έτσι λειτουργούν τα ελληνικά πανηγύρια και ίσως αυτή να είναι η καλύτερη εξήγηση για όποιον αναρωτιέται τι τα κάνει τόσο ξεχωριστά.
Γιατί το πανηγύρι δεν είναι απλώς μία ακόμη επιλογή για καλοκαιρινή έξοδο. Δεν πηγαίνεις για να ακούσεις αποκλειστικά μουσική, ούτε μόνο για να φας και σίγουρα δεν πηγαίνεις επειδή έχεις κάποιο συγκεκριμένο πρόγραμμα για τη βραδιά. Πηγαίνεις και αφήνεις τα πράγματα να συμβούν.
Αυτό είναι πιθανότατα το πρώτο πράγμα που παρατηρείς. Στο ίδιο τραπέζι μπορεί να κάθονται παιδιά, γονείς και παππούδες. Στον ίδιο χορό θα δεις 20χρονους που έφτασαν στο νησί για διακοπές και 70χρονους που ξέρουν κάθε βήμα από τότε που θυμούνται τον εαυτό τους. Και κανείς δεν μοιάζει να βρίσκεται στο λάθος μέρος.
Τα παραδοσιακά ελληνικά πανηγύρια δημιουργήθηκαν άλλωστε γύρω από την κοινότητα. Συνδέονται συνήθως με τη γιορτή κάποιου αγίου ή μια σημαντική θρησκευτική ημέρα και αποτελούσαν ανέκαθεν αφορμή για να συγκεντρωθούν οι κάτοικοι μιας περιοχής, να φάνε, να πιουν και να χορέψουν μαζί. Αυτό το κομμάτι τους δεν έχει αλλάξει ιδιαίτερα. Μόνο που σήμερα στο τραπέζι δίπλα μπορεί κάποιος να ανεβάζει και TikTok.
Αν έχεις ζήσει πανηγύρι στην Ικαρία και πιστεύεις ότι πλέον ξέρεις τι να περιμένεις, περίμενε μέχρι να βρεθείς στην Ήπειρο. Ή στην Κρήτη. Ή σε ένα μικρό χωριό των Κυκλάδων. Γιατί κάθε περιοχή έχει τον δικό της ήχο. Στην Ήπειρο το κλαρίνο έχει πρωταγωνιστικό ρόλο, στην Κρήτη η λύρα και το λαούτο δίνουν τον ρυθμό, ενώ στις Κυκλάδες το βιολί και το λαούτο συνοδεύουν μουσικές παραδόσεις που έχουν περάσει από γενιά σε γενιά. Τα τραγούδια αλλάζουν. Οι χοροί αλλάζουν. Το φαγητό αλλάζει. Ακόμη και ο τρόπος με τον οποίο στήνεται το γλέντι μπορεί να είναι διαφορετικός. Όμως, αυτό είναι το ωραίο: δεν παρακολουθείς κάποιο «Greek traditional night» σχεδιασμένο για τουρίστες. Βρίσκεσαι μέσα σε κάτι που θα συνέβαινε είτε ήσουν εκεί είτε όχι.
Υπάρχει μια συγκεκριμένη διαδικασία. Στην αρχή παρακολουθείς. Μετά κάποιος από την παρέα σηκώνεται. Λίγο αργότερα ακούς το αναπόφευκτο «έλα μωρέ, πιάσου». Και κάπως έτσι βρίσκεσαι σε έναν κύκλο προσπαθώντας να αντιγράψεις τα πόδια του ανθρώπου δίπλα σου χωρίς να γίνεις ο λόγος που θα καταρρεύσει ολόκληρη η χορευτική αλυσίδα (σ.σ. Ο φόβος είναι πραγματικός, ξέρουμε). Το σημαντικό είναι ότι σχεδόν κανέναν δεν ενδιαφέρει αν είσαι καλός.
Αυτή είναι, άλλωστε, η ουσία του χορού στο πανηγύρι. Δεν υπάρχει σκηνή από τη μία και κοινό από την άλλη. Η συμμετοχή είναι μέρος της εμπειρίας και κάπως έτσι οι χοροί συνεχίζουν να περνούν από γενιά σε γενιά. Όχι μέσα από κάποιο μάθημα. Μέσα από ένα «πιάσου και θα το βρεις».
Ξέχνα για λίγο sharing menus, food styling και πιάτα που χρειάζονται εξήγηση. Το ελληνικό πανηγύρι λειτουργεί διαφορετικά. Μεγάλα τραπέζια, τοπικό κρέας, πίτες, τυριά, ψωμί, κρασί και πιάτα που αλλάζουν ανάλογα με το πού βρίσκεσαι. Το φαγητό των πανηγυριών βασίζεται παραδοσιακά στην τοπική παραγωγή και στα προϊόντα κάθε περιοχής, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις προετοιμάζεται συλλογικά για να ταΐσει εκατοντάδες ανθρώπους. Και κάπου εδώ εμφανίζεται ένας από τους σημαντικότερους άγραφους κανόνες του πανηγυριού: Αν κάποιος ντόπιος σου πει «δοκίμασε αυτό», το δοκιμάζεις. Δεν κάνουμε ερωτήσεις.
Για αρκετά χρόνια, το πανηγύρι δεν ήταν ακριβώς αυτό που θα χαρακτήριζες trendy καλοκαιρινή έξοδο. Και μετά κάτι άλλαξε. Νεότερες ηλικίες άρχισαν να επιστρέφουν στα πανηγύρια, οι παραδοσιακοί ήχοι βρήκαν χώρο σε σύγχρονες μουσικές σκηνές και ξαφνικά το να ψάχνεις «πού έχει πανηγύρι τον Δεκαπενταύγουστο» έγινε απολύτως φυσιολογικό μέρος του vacation planning. Ίσως επειδή, όσο περισσότερο ψηφιακή γίνεται η ζωή μας, τόσο μεγαλύτερη αξία αποκτούν εμπειρίες που δεν μπορείς να ζήσεις πραγματικά μέσα από μια οθόνη.
Το πανηγύρι είναι ακριβώς αυτό. Μπορείς να ανεβάσεις stories, reels και φωτογραφίες. Αλλά κανένα βίντεο δεν μπορεί να αποτυπώσει ακριβώς τη στιγμή που η μουσική παίζει δυνατά, τα τραπέζια έχουν σχεδόν αδειάσει και συνειδητοποιείς ότι είναι 4:30 το πρωί χωρίς να έχεις κοιτάξει την ώρα εδώ και ώρες.
Ρώτα κάποιον ποιο ήταν το καλύτερο πανηγύρι που έχει ζήσει και υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να μη σου πει το μεγαλύτερο ή το πιο διάσημο. Μπορεί να σου πει για εκείνο το μικρό χωριό που βρέθηκε τυχαία. Εκείνο όπου «θα καθόμασταν μία ώρα» και τελικά είδαν την ανατολή. Γιατί το ελληνικό πανηγύρι δεν είναι τέλειο επειδή όλα είναι οργανωμένα στην εντέλεια. Είναι τέλειο ακριβώς επειδή δεν είναι. Έχει πλαστικές καρέκλες, κόσμο που στριμώχνεται, μουσική που ακούγεται μέχρι το επόμενο χωριό και χορό που κάποια στιγμή καταλαμβάνει ό,τι ελεύθερο χώρο έχει απομείνει. Και έχει κάτι που δεν κατασκευάζεται τόσο εύκολα: αυθεντικότητα.
Ίσως το γεγονός ότι δεν χρειάζεται να προσπαθήσει ιδιαίτερα. Δεν δημιουργήθηκε για να γίνει viral, ούτε για να αποτελέσει το επόμενο summer trend. Υπήρχε πολύ πριν από όλα αυτά και πιθανότατα θα συνεχίσει να υπάρχει όταν τα trends που σήμερα γεμίζουν τα feeds μας θα έχουν ξεχαστεί. Πας για τη μουσική. Μένεις για το φαγητό. Μπαίνεις στον χορό επειδή κάποιος σε τράβηξε. Και κάποια στιγμή κοιτάζεις γύρω σου και βλέπεις τρεις διαφορετικές γενιές να τραγουδούν το ίδιο τραγούδι. Εκεί μάλλον βρίσκεται όλο το μυστικό. Α, και αν φύγεις όταν έχει αρχίσει να ξημερώνει, τότε ναι. Το έκανες σωστά.
